Mô tả
Ấm Đức Chung chu nê của nghệ nhân Ân Càn (殷乾) làm toàn thủ công từ chu nê nguyên khoáng, dung tích 200ml, lỗ lọc 10 lỗ đẩy trong, kèm hộp gấm và chứng thư. Thân ấm đứng thẳng như một chiếc chuông cổ, sắc đỏ cam ấm, không một nét trang trí. Vẻ đẹp của chiếc ấm nằm trọn trong tỷ lệ và đường nét.
Đức Chung, dáng ấm trơn mang tên chiếc chuông
Trong hồ sơ di sản phi vật thể quốc gia về tử sa Nghi Hưng, ấm được xếp theo ba lối tạo hình là quang khí, cân văn khí và hoa khí. Ấm Đức Chung chu nê thuộc lối quang khí: thân trơn, không đắp, không khắc, người làm chỉ có hình khối để nói chuyện.
Giới sưu tầm tử sa Trung Quốc thường ghi nhận dáng Đức Chung do Thiệu Đại Hanh (邵大亨), danh thủ làm ấm đời Thanh, khởi tạo. Tên gọi của dáng chưa thống nhất: có nơi gọi Đức Chung, có nơi gọi Chung Đức.
Chữ “chung” và chữ “đức”
“Chung” (钟) là chiếc chuông đồng, nhạc khí đứng đầu trong lễ nhạc xưa. Báo Quang Minh viết rằng tiếng chuông là “kim thanh”, đứng đầu ngũ âm, và chuông dùng chủ yếu trong tế lễ tông miếu, yến tiệc dòng tộc, theo tinh thần “lấy lễ làm khuôn phép, lấy nhạc làm hòa hợp”.
Sách Chu Lễ có câu “dĩ nhạc đức giáo quốc tử: trung hòa, chi dung, hiếu hữu” (以乐德教国子，中和、祗庸、孝友), tức dùng đức của nhạc để dạy con em: giữ sự trung hòa, cung kính, hiếu thuận. Đặt chữ “đức” cạnh chữ “chung”, tên dáng ấm gợi về một vật vừa ngay ngắn, vừa hòa nhã, như phong thái người quân tử.
Lời giới thiệu của nghệ nhân về ấm Đức Chung chu nê
Nghệ nhân giới thiệu ấm bằng mấy câu: “chỉnh khí tạo hình hữu thanh chính trực gián quân tử chi phong độ, hàm quang hoa ư phác hậu, ký phong nhã ư bình thường” (整器造型有清正直谏君子之风度，涵光华于朴厚，寄风雅于平常). Nghĩa là: dáng ấm mang phong độ người quân tử ngay thẳng, dám nói lời thật; vẻ sáng đẹp ẩn trong sự mộc mạc, đầy đặn; nét phong nhã gửi vào điều bình thường.
Câu cuối, “như tương bạch vân, thanh phong dữ quy” (如将白云，清风与归), mượn từ phẩm “Siêu nghệ” trong “Nhị thập tứ thi phẩm” (二十四诗品) của Tư Không Đồ đời Đường: như cùng mây trắng, theo gió mát mà về. Đó là cảnh giới thoát tục, nhẹ nhàng, rất hợp với một dáng ấm không cần trang sức.
Hình khối của ấm Đức Chung chu nê
Thân ấm
Thân ấm hình trụ, thành gần như thẳng đứng, thu rất nhẹ về đáy. Vai ấm là một đường bo tròn gọn, rồi bước lên miệng ấm bằng một gờ nổi. Nhìn ngang, khối thân vững và cân như một chiếc chuông đặt ngay ngắn.
Nắp và núm
Nắp ấm là nắp chụp (压盖), vành nắp bậc lên hai tầng, mặt nắp khắc một vòng chỉ mảnh đồng tâm. Núm nắp hình trụ dẹt như chiếc bánh nhỏ, giữa khoét lỗ thông hơi; hình tròn của núm lặp lại hình tròn của thân.
Vòi, quai và đáy
Vòi thẳng, ngắn, chếch lên từ thân, đầu vòi cắt gọn. Quai hình tai, đầy tay, cân với vòi ở phía đối diện. Đáy phẳng, có viền tròn, giữa đóng triện vuông. Ấm có đủ triện đáy, triện nắp, triện quai.
Chứng thư của ấm Đức Chung chu nê
Đi kèm ấm là một tập “thu tàng chứng thư” (收藏證書) gấp kiểu sách xếp. Trang trong ghi tay tên tác phẩm “Đức Chung”, đất “chu nê nguyên khoáng”, năm làm Bính Ngọ, tức năm 2026, và đóng ấn giám của tác giả. Trang bên in lời giới thiệu: tác phẩm làm thủ công từ đất tử sa nguyên khoáng núi Hoàng Long, “dụng liệu giảng cứu, tố công tinh trí” (dùng đất chọn lọc, làm công tinh tế), “hồn nhiên nhất thể” (liền một khối tự nhiên), dùng để pha trà, cầm ngắm hay sưu tầm đều hợp.
Chu nê nguyên khoáng
Bảo tàng Trà cụ Hồng Kông xếp chu nê (hay hồng nê) là một trong ba loại đất chính của tử sa, cạnh tử nê và đoạn nê. Theo báo Nhân dân Chính hiệp, loại đất làm nên ấm Đức Chung chu nê chỉ chiếm chừng 8% sản lượng đất tử sa, nguồn mỏ nay đã rất ít.
Chu nê co ngót mạnh khi nung, có loại co từ 13% đến hơn 20%, nên giữ cho một thân trụ đứng thẳng và chiếc nắp chụp khít miệng là việc khó.
Ấm Đức Chung chu nê lên sắc đỏ cam đậm, mặt đất mịn. Ghé mắt dưới đèn có thể thấy những nếp nhăn li ti trên mặt ấm, ánh lên dịu chứ không bóng gắt.
Toàn thủ công, 10 lỗ lọc đẩy trong
Một dáng trơn như ấm Đức Chung chu nê không có chỗ nào để giấu: độ thẳng của thân, độ khít của nắp, chỗ vòi và quai gắn vào thân đều lộ ra trước mắt. Ấm được Ân Càn làm toàn thủ công (全手工).
Mở nắp ấm Đức Chung chu nê sẽ thấy chỗ thân nối vòi được đẩy thành một chỏm nhô vào lòng ấm, trên đó khoét 10 lỗ nhỏ (内推10孔出水). Lá trà giữ lại trong ấm, nước rót qua vòi thẳng ngắn ra liền mạch.
Dùng ấm Đức Chung chu nê
Ấm Đức Chung chu nê dung tích 200ml, hợp pha cho ba, bốn người, rót qua chén tống rồi chia chén. Ấm đi kèm hộp gấm nên tiện làm quà cho người chơi trà ưa dáng ấm trơn, cổ điển.
Ngày lạnh nên tráng ấm bằng nước ấm trước rồi mới rót nước sôi. Khi rót, đặt ngón trỏ lên núm để giữ nắp. Lỗ lọc nếu kẹt lá vụn thì xả ngược từ vòi vào. Cách khai ấm và dưỡng ấm có trong bài cách dùng ấm tử sa cho người mới.
Thông số ấm
- Tên: Ấm Đức Chung chu nê
- Dáng: Đức Chung (德钟)
- Đất: Chu nê nguyên khoáng (原矿朱泥)
- Chế tác: Toàn thủ công (全手工)
- Lỗ lọc: 10 lỗ đẩy trong (内推10孔)
- Dung tích: 200ml
- Nghệ nhân: Ân Càn (殷乾)
- Triện: Đủ triện đáy, nắp, quai
- Năm làm: Bính Ngọ (2026), theo chứng thư
- Giấy tờ: Có chứng thư (收藏證書)
- Hộp: Có hộp gấm
- Xuất xứ: Nghi Hưng, Trung Quốc
Xem ấm tại Ý Trà Quán
Quý trà hữu ghé 29 Lò Sũ, Hoàn Kiếm để cầm thử, hoặc nhắn Zalo 0961.101.101 để nhận video quay quanh ấm. Ý Trà gửi hàng toàn quốc qua Viettel Post.
Hộ kinh doanh Ý Trà – 29 Lò Sũ, Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Ngay ngắn như chiếc chuông, mộc mạc mà thanh nhã: ấm Đức Chung chu nê.
