Mô tả
Xoay một vòng chén tử sa khắc sơn thủy là đi hết một bức tranh: cây cổ thụ, núi đá, bờ nước, con thuyền và đàn chim bay xa. Chén do nghệ nhân Thạch Lạc (石乐) khắc, làm từ tử nê nguyên khoáng, dung tích 150ml, thuộc dòng chủ nhân bôi, tức chén riêng của người chủ bàn trà.
Sơn Cư Đồ, bức tranh chốn núi
Trên vai chén tử sa khắc sơn thủy có dòng chữ khắc đọc từ phải sang trái: “山居圖 庚子年 石樂刻”. Ba chữ lớn “Sơn Cư Đồ” là tên tranh; dòng chữ nhỏ “Canh Tý niên, Thạch Lạc khắc” cho biết Thạch Lạc khắc bức tranh năm Canh Tý, tức năm 2020. Cuối dòng là một ấn chương nhỏ hình vuông.
“Sơn cư” (山居), theo từ điển Hán Điển, nghĩa là ở trong núi, hay nơi ở chốn núi. Đây là đề tài quen thuộc của hội họa văn nhân Trung Hoa: bức “Sơn Cư Đồ” của danh họa Tiền Tuyển đời Nguyên hiện lưu tại Bảo tàng Cố Cung Bắc Kinh, và tranh sơn thủy của ông phần lớn lấy chuyện ẩn cư làm chủ đề. Một gian nhà dưới núi, một con thuyền trên sông, là giấc mơ rời xa phố thị của người đọc sách xưa.
Bức tranh chạy quanh chén tử sa khắc sơn thủy
Bức tranh trên chén tử sa khắc sơn thủy không có điểm đầu hay điểm cuối, cứ thế nối liền quanh thân. Ở một phía là cây cổ thụ tán lá dày, xoay tiếp là núi đá nhiều tầng, rồi đến mặt nước với con thuyền nhỏ, cuối cùng là đàn chim bay về phía xa. Tán cây là những vòng nhỏ lặp lại, núi đá là những nét dao ngắn chồng lớp, còn mặt nước để trống.
Khắc gốm, lối trang trí tiêu biểu của tử sa
Kỹ nghệ làm đồ gốm tử sa Nghi Hưng được Trung Quốc đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia đợt đầu năm 2006. Trang di sản quốc gia gọi khắc gốm (陶刻) là lối trang trí tiêu biểu nhất của tử sa, nơi thơ văn, kim thạch, thư họa và triện khắc gặp tay nghề làm gốm, rất hợp với thẩm mỹ của tầng lớp văn nhân.
Người khắc dùng dao thay bút, dùng thân gốm chưa nung thay giấy. Theo Tân Hoa xã, khắc gốm tử sa chủ yếu là khắc chữ, bên cạnh đó có hoa điểu, sơn thủy và nhân vật. Một bức sơn thủy chạy kín quanh thân như trên chén tử sa khắc sơn thủy vì thế là đề tài công phu.
Nghệ nhân Thạch Lạc
Bức tranh mang lạc khoản ký tên Thạch Lạc ngay trên thân chén, kèm ấn chương của người khắc. Chén có triện và có lạc khoản, không kèm chứng thư.
Dáng chén và đất tử nê
Thành chén đứng, miệng loe nhẹ để môi chạm êm. Chân đế cao có một đường gờ chạy quanh, giúp chén đứng vững. Đáy ngoài có hai vòng tròn đồng tâm, lòng chén trơn, đáy trong là một vòng tròn nhỏ. Với 150ml, chén lớn hơn chén uống công phu thông thường, đủ để vừa uống vừa ngắm màu nước.
Chén tử sa khắc sơn thủy làm từ tử nê (紫泥) nguyên khoáng. Bảo tàng Trà cụ Hồng Kông chia đất tử sa thành ba nhóm chính là tử nê, chu nê và bản sơn lục nê, trong đó tử nê là nhóm chủ đạo, nên người ta gọi chung là tử sa. Mặt chén màu tím đỏ trầm, hạt đất lộ rõ, sờ hơi nhám; nét dao trên nền đất ấy sắc và gọn.
Dùng và giữ chén tử sa khắc sơn thủy
Chén tử sa khắc sơn thủy hợp làm chén chủ trên bàn trà, hoặc chén uống riêng khi làm việc, đọc sách. Nên dành chén cho một dòng trà để chén lên màu đều. Người yêu tranh sơn thủy sẽ quý chiếc chén này như một món quà.
Lòng rộng nên trà nguội nhanh hơn chén nhỏ, tráng nước nóng trước khi rót sẽ giữ hương lâu hơn. Tán cây và núi đá có nhiều nét nhỏ, nước trà dễ đọng: rửa xong lau nhẹ theo chiều nét bằng khăn mềm, úp chén cho khô, lau cả gờ chân đế trước khi cất. Cách bảo quản ấm chén theo từng chất liệu có trong bài cách bảo quản ấm chén.
Thông số
- Tên: Chén tử sa khắc sơn thủy (Chủ nhân bôi)
- Loại: Chén chủ nhân (主人杯)
- Trang trí: Khắc tranh sơn thủy “Sơn Cư Đồ” (精刻山水·山居图)
- Đất: Tử nê nguyên khoáng (原矿紫泥)
- Dung tích: 150ml
- Nghệ nhân khắc: Thạch Lạc (石乐)
- Lạc khoản: 山居圖 庚子年 石樂刻 (Sơn Cư Đồ, năm Canh Tý 2020, Thạch Lạc khắc)
- Triện: Có
- Xuất xứ: Nghi Hưng, Trung Quốc
Giữ chén tại Ý Trà Quán
Chén khắc tay, mỗi chiếc một nét dao riêng, kỳ này về số lượng ít. Quý trà hữu nhắn Zalo 0961.101.101 để Ý Trà giữ chén, hoặc ghé 29 Lò Sũ, Hoàn Kiếm để xoay chén ngắm tranh. Giao toàn quốc qua Viettel Post.
Hộ kinh doanh Ý Trà – 29 Lò Sũ, Hoàn Kiếm, Hà Nội
Núi, sông, thuyền, chim, tất cả nằm gọn trong lòng bàn tay với chén tử sa khắc sơn thủy.
