Ý Trà Quán Chất liệu ấm pha trà là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới vị trà trong chén, nhiều hơn cả giá tiền hay tên tuổi nghệ nhân. Cùng một loại trà, pha trong ấm tử sa và ấm sứ sẽ cho hai kết quả khác nhau rõ rệt.
Sau khi đã biết mình uống trà gì, đây là bước tiếp theo.
1. Ba chất liệu ấm pha trà phổ biến
Tử sa
Đất tử sa khai thác tại Nghi Hưng, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Sau khi nung, trong thành ấm hình thành vô số lỗ khí nhỏ li ti — gọi là khí khổng kép — khiến ấm giữ nhiệt tốt và hấp thụ hương trà dần theo thời gian sử dụng.
Đặc tính này dẫn tới một quy tắc quan trọng: một ấm tử sa chỉ nên pha một loại trà. Pha lẫn nhiều loại sẽ khiến hương vị lẫn lộn, không còn tinh khiết.
Bù lại, ấm dùng càng lâu càng lên màu đẹp, và trà pha ra càng ngày càng ngon. Đây là chất liệu ấm pha trà được người chơi lâu năm ưa chuộng nhất.
Sứ
Không hút hương, không giữ nhiệt lâu. Pha loại trà nào cũng được, rửa sạch là dùng cho loại khác.
Hợp với trà xanh và các loại cần giữ vị thanh, sắc nước sáng. Cũng là lựa chọn thực tế cho người muốn một ấm dùng chung cho nhiều loại trà, hoặc chưa muốn cam kết với một dòng trà cố định.
Thủy tinh
Nhìn thấy nước trà và lá trà mở ra trong quá trình hãm. Không ảnh hưởng gì đến hương vị.
Hợp với bạch trà, trà hoa và những loại mà việc ngắm cũng là một phần của buổi trà. Dễ vệ sinh, dễ kiểm tra độ đậm nhạt bằng mắt.
2. Các loại đất tử sa
Nếu chọn tử sa, bạn sẽ gặp những tên gọi này khi xem hàng:
- Tử nê — màu nâu tím, trung tính, dùng được với hầu hết các dòng trà. Đây là loại phổ biến nhất.
- Chu nê — đỏ cam, nung co nhiều nên thành ấm mỏng, truyền nhiệt nhanh. Hợp trà hương cao như Phượng Hoàng đơn tùng, Thiết Quan Âm.
- Đoạn nê — vàng ngà, xốp hơn các loại khác, hợp phổ nhĩ và trà lâu năm.
- Lục nê, lam nê, hắc nê — ít gặp hơn, mỗi loại một đặc tính và màu sắc riêng.
- Đế tào thanh — thuộc họ tử nê, lấy từ tầng đáy mỏ, lên màu đẹp dần khi nuôi ấm. Thuộc nhóm đất quý.
Với chiếc ấm đầu tiên, tử nê là lựa chọn an toàn nhất vì nó hợp với nhiều loại trà và không kén tay pha.
3. Dáng ấm
Dáng ảnh hưởng tới cách nước chảy qua lá trà, nên ảnh hưởng tới vị:
- Thạch biều — dáng thấp, miệng rộng, trọng tâm vững. Dễ dùng cho người mới.
- Tần quyền — tròn đầy, giữ nhiệt tốt, hợp trà cần hãm lâu.
- Tây thi — bầu tròn mềm mại, thường dung tích nhỏ, hợp độc ẩm.
- Phỏng cổ — dáng cổ điển, cân đối, hợp nhiều loại trà.
- Lục phương — sáu mặt, thuộc hàng khó làm nhất vì phải cân đối tuyệt đối sáu mặt.
Dáng nào cũng pha được trà. Chọn dáng mình nhìn thấy thích là đủ, đừng để tên gọi làm phức tạp việc chọn lựa.
4. Toàn thủ công và bán thủ công
Đây là yếu tố ảnh hưởng nhiều nhất tới giá, bên cạnh chất liệu ấm pha trà.
Bán thủ công — dùng khuôn để tạo hình thân ấm, nghệ nhân hoàn thiện phần còn lại bằng tay. Hình dáng đều, sai số thấp, giá dễ tiếp cận.
Toàn thủ công — nghệ nhân gò từng mảnh đất bằng tay, không dùng khuôn. Mỗi chiếc một khác, dấu vết tay người còn lại trên thành ấm. Đòi hỏi tay nghề cao hơn nhiều.
Cần nói rõ: ấm bán thủ công pha trà không thua ấm toàn thủ công. Khác biệt nằm ở giá trị sưu tầm và kỹ thuật chế tác, không nằm ở vị trà.
Với chiếc đầu tiên, bán thủ công là hoàn toàn đủ.
5. Ba điều nên kiểm khi cầm ấm trên tay
Dù chọn chất liệu ấm pha trà nào, ba điều này nên kiểm trực tiếp:
- Nắp vừa khít — xoay nắp thấy mượt, không lỏng lẻo cũng không kẹt. Nắp lỏng sẽ rơi khi rót.
- Rót thử bằng nước — dòng nước thẳng, mạnh, không rớt giọt xuống thân ấm khi dừng rót. Đây là thứ chỉ thử mới biết.
- Cầm thấy thuận tay — quai vừa tay, trọng tâm cân, không nặng về phía trước.
Ba điều này quan trọng hơn mọi lời giới thiệu, và là lý do nên xem ấm trực tiếp thay vì chỉ nhìn ảnh.
Ghé 29 Lò Sũ, phường Hoàn Kiếm — chúng tôi để bạn cầm thử và rót thử trước khi quyết định.
Tham khảo thêm: Gốm tử sa trên Wikipedia.
Bài tiếp theo: Cách dùng ấm tử sa cho người mới
