Mô tả
Quả cà vốn quen mắt trong gian bếp, nhưng qua tay nghệ nhân Phùng Văn Đình (冯文婷), nó thành ấm Gia Qua lão tử nê tròn trịa, mộc mạc mà có duyên. Ấm làm toàn thủ công từ lão tử nê nguyên khoáng, dung tích 150ml, lỗ lọc 14 lỗ đẩy trong, kèm chứng thư và hộp gấm.
Gia Qua, một dáng hoa khí lấy quả cà làm gốc
Kỹ nghệ làm ấm tử sa Nghi Hưng, di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia của Trung Quốc từ năm 2006, chia dáng ấm thành ba dòng: quang khí (ấm trơn, gồm viên khí và phương khí), cân văn khí (ấm chia múi) và hoa khí (ấm mô phỏng vật trong tự nhiên).
“Gia” (茄) là quả cà, nên ấm Gia Qua lão tử nê thuộc dòng hoa khí. Khác những chiếc hoa khí đắp lá, đắp hoa cầu kỳ, dáng này chỉ giữ lại cái hồn của quả: thân tròn căng, bụng trĩu xuống, trên đỉnh là chiếc cuống cà làm núm.
Những chi tiết nhỏ của ấm Gia Qua lão tử nê
Thân và nắp
Thân phình tròn, phần bụng dồn thấp rồi thu gọn về đáy, đặt xuống bàn rất đằm. Nắp vồng cao như đầu quả cà, đường ráp nắp mảnh và ôm sát miệng.
Núm cuống cà
Núm nắp là một cuống cà nhỏ cong về một bên, đầu cuống cắt bằng. Chỉ một chi tiết ấy mà cả chiếc ấm như có sức sống.
Miệng loe, vòi và quai
Mở nắp sẽ thấy vành miệng hơi loe ra ngoài, kiểu miệng mà giới gốm gọi là phiết khẩu (撇口). Vòi ngắn, thẳng, chếch lên từ vai; quai tròn hình tai, cầm vừa tay. Đáy có vòng chân tròn, giữa đóng triện vuông.
Ấm có đủ triện đáy, triện nắp, triện quai.
Lão tử nê và núi Hoàng Long
Đất tử sa Nghi Hưng có ba nhóm chính: tử nê, chu nê (hồng nê) và bản sơn lục nê (đoạn nê), trong đó tử nê là nhóm chủ đạo. Chính quyền Nghi Hưng gọi núi Hoàng Long ở trấn Đinh Thục là “cội nguồn của tử sa”, nơi có trữ lượng tử nê lớn nhất và chất đất tốt nhất.
Mỏ Hoàng Long đã ngừng khai thác hoàn toàn từ năm 2004, các miệng giếng đều đã đóng; riêng giếng số 4 dừng từ năm 1997. Vì vậy nguồn tử nê nguyên khoáng khai thác từ trước ngày đóng mỏ là có hạn.
“Lão tử nê” (老紫泥) là tên gọi quen dùng trong nghề cho dòng tử nê này, chưa có định nghĩa thống nhất trong tiêu chuẩn. Ấm Gia Qua lão tử nê lên sắc tím nâu trầm, khắp mặt lấm tấm hạt li ti; dưới đèn ánh lên dịu, trông như một quả cà chín sẫm.
Toàn thủ công, 14 lỗ lọc đẩy trong
Một dáng trơn như Gia Qua không có họa tiết nào che đi khuyết điểm. Đường cong thân, độ khít của nắp, chỗ vòi và quai gắn vào thân đều phơi ra trước mắt người xem, nên ấm toàn thủ công (全手工) đẹp hay không nhìn là biết.
Bên trong ấm Gia Qua lão tử nê, chỗ nối vòi được gõ lõm vào trong rồi khoét 14 lỗ nhỏ (内推14孔出水). Lỗ nhỏ và dày, giữ được cả lá vụn, nước rót ra trong và đều.
Hỏi nhanh về ấm Gia Qua lão tử nê
Ấm hợp pha cho mấy người?
Dung tích 150ml hợp pha công phu cho hai, ba người. Lưới lọc dày nên pha được cả trà lá vụn hay phổ nhĩ bánh mà nước vẫn trong.
Mua làm quà có tiện không?
Ấm Gia Qua lão tử nê đã kèm hộp gấm nên có thể tặng ngay. Ý Trà có thể tư vấn thêm chén đi cùng nếu quý trà hữu muốn một bộ hoàn chỉnh.
Dùng ấm cần để ý gì?
Cuống cà cong về một phía, nên mở nắp bằng cách cầm hai bên vành, đừng móc vào cuống. Lưới 14 lỗ thỉnh thoảng cần xả ngược từ vòi vào cho thông. Ấm chỉ cất vào hộp gấm khi lòng ấm đã khô hẳn. Cách khai ấm và dưỡng ấm từ đầu có trong bài dùng ấm tử sa cho người mới.
Thông số kỹ thuật
- Tên: Ấm Gia Qua lão tử nê
- Dáng: Gia Qua (茄瓜壶), miệng loe (唐氏撇口)
- Đất: Lão tử nê nguyên khoáng (原矿老紫泥)
- Chế tác: Toàn thủ công (全手工)
- Lỗ lọc: 14 lỗ đẩy trong (内推14孔)
- Dung tích: 150ml
- Nghệ nhân: Phùng Văn Đình (冯文婷)
- Triện: Đủ triện đáy, nắp, quai
- Giấy tờ: Có chứng thư
- Hộp: Có hộp gấm
- Xuất xứ: Nghi Hưng, Trung Quốc
Đặt mua
Quý trà hữu có thể ghé cửa hàng 29 Lò Sũ, Hoàn Kiếm để cầm thử, hoặc nhắn Zalo 0961.101.101 để Ý Trà tư vấn và gửi hàng qua Viettel Post.
Hộ kinh doanh Ý Trà – 29 Lò Sũ, Hoàn Kiếm, Hà Nội – MST 036193014142.
Mộc mạc như quả cà ngoài vườn, đằm tay mỗi lần rót: ấm Gia Qua lão tử nê.
