Mô tả
“Sắc bất dị không, không bất dị sắc”: câu kinh ấy nằm ngay trên thân ấm Tây Thi khắc Tâm Kinh của nghệ nhân Cố Ngọc Hoa (顾玉华). Ấm làm toàn thủ công từ đất chu nê Tiểu Môi Diêu nguyên khoáng, dung tích 160ml, quanh thân là những hàng chữ nhỏ của Bát Nhã Tâm Kinh do chính người làm ấm khắc.
Tên gọi Tây Thi đến từ đâu
Dáng ấm này có tên trong sách vở từ rất sớm. Bài “Dương Tiện mính hồ phú” (阳羡茗壶赋) của Ngô Mai Đỉnh đầu đời Thanh, được Ngô Khiên chép lại trong “Dương Tiện danh đào lục” (阳羡名陶录), có câu “vận địch mỹ nhân, cách cao Tây Tử” (韵敌美人、格高西子), chú thích tên dáng là “Tây Thi nhũ” (西施乳).
Như vậy tên cũ của dáng là Tây Thi nhũ. Cái tên mượn vẻ đầy đặn của người đẹp Tây Thi để nói về thân ấm căng tròn và chiếc núm nhỏ nhô lên trên nắp. Về sau giới làm ấm quen gọi gọn là ấm Tây Thi.
Dáng ấm Tây Thi khắc Tâm Kinh
Ấm Tây Thi khắc Tâm Kinh có thân tròn đầy, bụng phình và hạ thấp rồi thu gọn về đáy. Nắp chụp khít miệng, mặt nắp vồng nhẹ, núm tròn nhỏ có lỗ thông hơi. Vòi ngắn và mập mọc từ vai, quai tròn hình vòng khuyên. Dưới đáy là vòng chân tròn, giữa đóng triện vuông.
Ấm có đủ triện đáy, triện nắp, triện quai và kèm chứng thư. Trên một thân tròn không góc cạnh như vậy, mặt ấm liền một dải rộng, đủ chỗ cho những hàng chữ chạy quanh.
Tâm Kinh trên thân ấm
Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh (般若波罗蜜多心经) do Pháp Sư Huyền Trang dịch sang chữ Hán năm Trinh Quán thứ 23 (649). Toàn bài chỉ khoảng 260 chữ, ngắn mà gói trọn tinh yếu của hệ kinh Bát Nhã.
Xoay ấm Tây Thi khắc Tâm Kinh trong tay, có thể đọc được những câu quen thuộc: “Sắc bất dị không, không bất dị sắc, sắc tức thị không, không tức thị sắc” (色不异空，空不异色，色即是空，空即是色), hay “thị đại thần chú, thị đại minh chú, thị vô thượng chú” (是大神咒，是大明咒，是无上咒). Chữ viết theo lối hành thư, xếp thành hàng dọc quanh thân.
Nghệ nhân vừa làm ấm, vừa khắc
Với ấm Tây Thi khắc Tâm Kinh, Cố Ngọc Hoa làm cả hai việc: dựng dáng ấm rồi tự khắc kinh lên thân trước khi nung.
Trang di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Trung Quốc xếp khắc gốm (陶刻) vào các bước của kỹ nghệ làm ấm tử sa Nghi Hưng, và gọi đây là lối trang trí tiêu biểu nhất, nơi thơ văn, thư pháp, hội họa, triện khắc gặp tay nghề làm gốm. Một bài kinh dài khắc trên mặt cong của chiếc ấm 160ml là đúng tinh thần ấy.
Chu nê Tiểu Môi Diêu
Đất tử sa Nghi Hưng chia ba nhóm chính: tử nê, chu nê (còn gọi hồng nê) và bản sơn lục nê, tức đoạn nê. Ấm Tây Thi khắc Tâm Kinh làm từ chu nê, nhóm đất có sản lượng nhỏ. Theo báo Nhân dân Chính hiệp, hồng nê chỉ chiếm khoảng 8% sản lượng đất tử sa, nguồn mỏ nay đã rất ít.
Chu nê co ngót mạnh khi nung: cùng nguồn trên cho biết có loại hồng nê co từ 13% đến hơn 20%, nên làm ấm chu nê khó hơn hẳn các loại đất khác. Khi thân ấm còn mang cả một bài kinh khắc tay, độ khó càng tăng.
“Tiểu Môi Diêu” (小煤窑) nghĩa là lò than nhỏ, tên gọi theo khu mỏ nơi lấy đất. Ấm Tây Thi khắc Tâm Kinh lên sắc đỏ cam, mặt đất mịn, ánh lên dịu dưới đèn; lòng nét khắc sẫm hơn mặt đất một chút nên từng chữ hiện rõ.
Dùng ấm Tây Thi khắc Tâm Kinh
Dung tích 160ml vừa cho hai, ba người pha công phu. Ấm hợp với người chơi trà yêu thư pháp, hay người muốn mỗi buổi trà là một khoảng lặng.
Rãnh chữ mảnh và nông, dễ giữ lại nước trà. Lau dọc theo hàng chữ bằng khăn mềm, đừng xoay khăn tròn trên mặt chữ. Ngày lạnh, tráng ấm bằng nước ấm trước rồi mới rót nước sôi. Cách khai ấm và dưỡng ấm có trong bài cách dùng ấm tử sa cho người mới.
Thông số
- Tên: Ấm Tây Thi khắc Tâm Kinh
- Dáng: Tây Thi (西施)
- Trang trí: Khắc Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh (精刻般若波罗蜜多心经)
- Đất: Chu nê Tiểu Môi Diêu nguyên khoáng (原矿小煤窑朱泥)
- Chế tác: Toàn thủ công (全手工)
- Dung tích: 160ml
- Làm ấm và khắc: Cố Ngọc Hoa (顾玉华)
- Triện: Đủ triện đáy, nắp, quai
- Giấy tờ: Có chứng thư
- Xuất xứ: Nghi Hưng, Trung Quốc
Xem ấm tại Ý Trà Quán
Ấm khắc kinh tốn nhiều công, mỗi kỳ chỉ về một vài chiếc. Muốn đọc kỹ từng hàng chữ trước khi quyết, quý trà hữu nhắn Zalo 0961.101.101 để nhận ảnh cận, hoặc ghé 29 Lò Sũ, Hoàn Kiếm. Ý Trà giao hàng toàn quốc qua Viettel Post.
Hộ kinh doanh Ý Trà – 29 Lò Sũ, Hoàn Kiếm, Hà Nội
Một bài kinh, một ấm trà, một khoảng lặng: ấm Tây Thi khắc Tâm Kinh.
