Ý Trà Quán Chọn ấm pha trà là việc khiến hầu hết người mới lúng túng. Đứng trước một kệ đầy ấm tử sa, ấm sứ, ấm thủy tinh với giá chênh nhau hàng chục lần, câu hỏi đầu tiên thường là “nên mua chiếc nào”.
Nhưng đó chưa phải câu hỏi đúng.
Câu hỏi đúng là: bạn thường uống trà gì, uống với ai, và uống vào lúc nào? Trả lời được ba câu đó, việc chọn ấm pha trà trở nên đơn giản hơn nhiều — và bạn sẽ không mua nhầm.
1. Bạn uống loại trà nào?
Đây là điều quyết định nhất khi chọn ấm pha trà, vì mỗi loại trà cần cách giữ nhiệt khác nhau.
Trà cần nhiệt cao và giữ nhiệt lâu thì hợp ấm đất. Trà cần tản nhiệt nhanh để giữ vị thanh thì hợp ấm sứ. Trà mà việc ngắm lá mở ra cũng là một phần của buổi trà thì hợp ấm thủy tinh.
| Loại trà | Chất liệu hợp | Dung tích gợi ý | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Ô long | Tử sa | 180ml | Giữ nhiệt, làm tròn vị và lưu hương lâu |
| Trà xanh | Sứ | 150ml | Tản nhiệt nhanh, giữ vị thanh và sắc nước sáng |
| Bạch trà | Thủy tinh | 400ml | Quan sát lá mở, vị trà sạch và nhẹ |
| Trà hoa cúc | Gốm | 450ml | Pha ấm, ngắm hoa nở, vị ngọt dịu |
| Phổ nhĩ | Tử sa | 200ml trở lên | Chịu nhiệt cao, hợp trà có hậu vị dày |
Nếu bạn chưa biết mình hợp loại nào, hãy uống thử vài loại trước khi mua ấm. Thói quen uống sẽ tự chỉ cho bạn, và khi đó việc chọn ấm pha trà gần như tự động có đáp án.
2. Bạn uống một mình hay cùng người khác?
Dung tích ấm nên theo số người ngồi cùng bàn:
- Dưới 150ml — độc ẩm, một đến hai người. Tỉ lệ trà trên nước cao nên vị đậm hơn. Ấm nhỏ cũng khó làm hơn, nên cùng một nghệ nhân thì ấm nhỏ thường đắt hơn ấm lớn.
- 150 đến 250ml — bàn trà ba đến bốn người. Đây là khoảng dung tích phổ biến nhất và cũng là lựa chọn an toàn nếu bạn chưa chắc.
- Trên 250ml — nhóm đông, hoặc những loại trà cần hãm lâu như phổ nhĩ.
Ấm quá to so với số người uống sẽ khiến trà nguội trước khi uống hết. Ấm quá nhỏ thì phải pha liên tục, mất nhịp của buổi trà.
3. Ngân sách khi chọn ấm pha trà lần đầu
Nói thẳng: chiếc ấm đầu tiên không nên là chiếc đắt nhất bạn mua được.
Lý do đơn giản — bạn chưa biết mình thích gì. Khẩu vị trà thay đổi, thói quen pha thay đổi, và cảm nhận về dáng ấm cũng thay đổi sau vài tháng cầm trên tay. Rất nhiều người sau nửa năm mới nhận ra mình thích dáng khác, dung tích khác với chiếc đã mua.
Một bộ ấm chén phổ thông vài trăm nghìn là đủ để bắt đầu. Khi đã biết mình uống gì và pha thế nào, việc chọn ấm pha trà lần thứ hai sẽ chính xác hơn rất nhiều — và lúc đó chi nhiều hơn mới đáng.
4. Ba điều người mới hay nhầm
Nhầm thứ nhất: ấm đắt thì pha trà ngon hơn. Không hẳn. Ấm đắt thường vì chất đất quý, kỹ thuật chế tác khó, hoặc tên tuổi nghệ nhân. Những điều đó liên quan tới giá trị sưu tầm nhiều hơn là tới vị trà trong chén.
Nhầm thứ hai: một ấm dùng được cho mọi loại trà. Riêng với tử sa thì không. Đất tử sa có vô số lỗ khí nhỏ, hấp thụ hương trà theo thời gian, nên một ấm chỉ nên pha một loại. Nếu muốn một ấm dùng chung, hãy chọn sứ hoặc thủy tinh.
Nhầm thứ ba: mua ấm trước, chọn trà sau. Ngược thứ tự. Trà quyết định ấm, không phải ngược lại.
Một câu để nhớ
Ấm quý nhất là chiếc ấm được dùng thường xuyên.
Chiếc ấm đẹp cất trong tủ không có giá trị bằng chiếc ấm bình thường được pha mỗi sáng. Khi chọn ấm pha trà, hãy chọn chiếc bạn sẽ thực sự dùng — không phải chiếc bạn nghĩ mình nên có.
Nếu còn phân vân, ghé 29 Lò Sũ, phường Hoàn Kiếm. Chúng tôi pha thử vài loại trà để bạn biết mình hợp loại nào trước khi quyết định.
Tham khảo thêm: Nghi Hưng — quê hương của ấm tử sa trên Wikipedia.
Bài tiếp theo: Chất liệu ấm pha trà: tử sa, sứ hay thủy tinh
