Mô tả

Ấm Thạch Biều hoàng kim đoạn nê là tác phẩm toàn thủ công của nghệ nhân Phùng Vũ (冯宇), dung tích 100ml. Dáng Tử Dã Thạch Biều gọn và vững, đường nét tam giác rõ ràng. Đây là chiếc ấm nhỏ dành cho người thưởng trà độc ẩm hoặc đối ẩm.

Giới thiệu ấm Thạch Biều hoàng kim đoạn nê

Thân ấm mang sắc vàng ấm của đất đoạn nê. Mặt đất nhám mịn, lấm tấm những hạt sạn sẫm màu. Dưới ánh đèn, thân ấm ánh lên như vàng mộc.

Ấm có đủ triện đáy, triện nắp và triện quai, kèm giấy chứng thư. Dung tích 100ml vừa cho hai đến ba chén nhỏ mỗi lượt rót, đúng nhịp của lối pha công phu.

Lịch sử dáng Tử Dã Thạch Biều

Từ “thạch điêu” thời Tống đến ấm tử sa

Thạch Biều thuở đầu được gọi là “thạch điêu” (石铫). Đó là loại ấm nhỏ có quai, có vòi, dùng để đun nước.

Tô Thức đời Bắc Tống từng viết “砖炉石铫行相随”: lò gạch và ấm đá luôn theo nhau. Ông còn có câu “铜腥铁涩石宜泉”: đồng tanh, sắt chát, chỉ đá mới hợp nước suối.

Trần Mạn Sinh và dòng Thạch Biều

Tương truyền dáng Thạch Biều do Trần Mạn Sinh thời Gia Khánh nhà Thanh tạo ra. Dáng này thuộc nhóm “Mạn Sinh thập bát thức”.

Đời sau biến hóa thành nhiều dáng riêng: Tử Dã Thạch Biều, Cảnh Chu Thạch Biều, Hán Đường Thạch Biều. Tất cả cùng chung một gốc.

Cù Tử Dã, văn nhân đứng sau tên dáng ấm

Cù Ứng Thiệu (瞿应绍, 1780–1849), tự Tử Dã, người Thượng Hải. Ông sống vào thời Gia Khánh – Đạo Quang. Ông giỏi thơ từ, thư họa, triện khắc và giám định cổ vật, được người đương thời gọi là “thi thư họa tam tuyệt”.

Tử Dã Thạch Biều là tác phẩm tiêu biểu của ông. Dáng ấm này được xem là đại diện cho dòng văn nhân hồ sau Trần Mạn Sinh. Bảo tàng Anh hiện lưu giữ một ấm Nghi Hưng niên đại 1800–1850 có minh khắc của Tử Dã.

Nét chung của dòng Thạch Biều là thân hình thang, trên hẹp dưới rộng, không có cổ ấm. Hình tam giác lặp lại ở thân, quai, vòi và núm. Chiếc ấm Thạch Biều hoàng kim đoạn nê của nghệ nhân Phùng Vũ giữ đúng những nét ấy.

Chất liệu và công pháp chế tác

Hoàng kim đoạn nê

Đoạn nê là nhóm đất sắc vàng – be trong hệ tử sa. “Hoàng kim đoạn nê” (黄金段泥) là tên giới chơi ấm quen gọi cho loại đoạn nê có sắc vàng đậm và ấm. Trên ấm Thạch Biều hoàng kim đoạn nê này, sắc vàng ấy lên đều từ nắp xuống đáy.

Ấm tử sa không tráng men cả trong lẫn ngoài. Vẻ đẹp nằm ở chính chất đất và kết cấu tự nhiên.

Toàn thủ công

Ấm được làm theo lối toàn thủ công (全手工). Theo quy ước của giới tử sa, thân, nắp, quai, đáy, vòi ấm được làm bằng tay, không dùng khuôn tạo hình. Với ấm Thạch Biều hoàng kim đoạn nê, mỗi đường gờ, mỗi góc chuyển đều mang dấu tay người làm.

Kỹ nghệ chế tác gốm tử sa Nghi Hưng đã được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia của Trung Quốc từ năm 2006.

Đặc điểm nổi bật của ấm Thạch Biều hoàng kim đoạn nê

Dáng Tử Dã Thạch Biều: thân hình thang, vai xuôi, đáy rộng, đặt xuống rất vững.
Núm cầu nhỏ gọn trên nắp phẳng.
Quai tam giác, cầm chắc tay khi rót.
Vòi ngắn và thẳng, ra nước gọn.
Mặt đất nhám mịn, hạt sạn lấm tấm tự nhiên.
Đủ triện đáy, nắp, quai; kèm chứng thư.
Dung tích 100ml, kích thước chuẩn của lối pha công phu.